Artyści z Tychów otwierają nowy rozdział swoich twórczych realizacji. Miejskie Centrum Kultury uruchomiło XII edycję programu, który od ponad dekady przekształca lokalne pomysły w gotowe spektakle, wystawy czy publikacje. Tym razem na aplikacje jest czas do 1 sierpnia 2026 roku, a wsparcie – finansowe, promocyjne i organizacyjne – dotyczy projektów o charakterze premierowym. Program powiązany ze Strategią Rozwoju Kultury w mieście Tychy 2020+ konsekwentnie buduje przestrzeń dla uzdolnionych mieszkańców, którzy chcą zostawić swój artystyczny ślad w przestrzeni publicznej.
XII edycja programu otwiera drzwi dla tyszan – wniosek złożysz do sierpnia
Nabór wniosków w ramach dwunastej edycji Tyskiego Banku Kultury trwa od 22 stycznia do 1 sierpnia 2026 roku. Organizatorem programu pozostaje Miejskie Centrum Kultury w Tychach, instytucja z siedzibą przy ulicy Bohaterów Warszawy 26. Zrealizowane projekty muszą zostać ukończone do 30 listopada 2026 roku, chyba że twórca uzyska zgodę dyrektora MCK na przesunięcie tego terminu.
Koordynatorem tegorocznej edycji jest Mateusz Poszwa, do którego można zgłaszać pytania poprzez e-mail (mateusz.poszwa@mck.tychy.pl) lub telefon (32 438 20 62). Wnioski należy składać osobiście w siedzibie MCK, pocztą tradycyjną lub mailem. Każde zgłoszenie musi zawierać dopisek „Tyski Bank Kultury 2026”. Dokumenty wymagane do aplikacji obejmują wypełniony wniosek wraz z kosztorysem, załączniki ilustrujące twórczość wnioskodawcy oraz oświadczenia o zaakceptowaniu regulaminu i zgodzie na wykorzystanie materiałów promocyjnych.
W przypadku osób niepełnoletnich konieczna jest pisemna zgoda przedstawicieli ustawowych. Szczegółowy regulamin wraz z formularzami dostępny jest na stronie kultura.tychy.pl w zakładce poświęconej Tyskiemu Bankowi Kultury.
Cztery warunki, które musisz spełnić, by aplikować o wsparcie
Program skierowany jest wyłącznie do osób fizycznych – wykluczono z niego podmioty prawne takie jak stowarzyszenia czy placówki oświatowe. Wnioskodawca musi być jednocześnie pomysłodawcą i twórcą projektu, co oznacza, że nie może działać jako pośrednik lub menager reprezentujący innego artystę.
Pierwszy warunek dotyczy związku z miastem Tychy. Regulamin dopuszcza trzy formy tego związku: pochodzenie z Tychów, posiadanie miejsca zamieszkania w tym mieście lub świadczenie pracy na jego terenie. Drugi warunek wymaga, by zgłoszony projekt miał charakter premierowy – nie może być to powtórka wcześniej zaprezentowanego dzieła. Trzeci warunek wprowadza ograniczenie czasowe: twórca wybrany w jednej edycji nie może ubiegać się o wybór wniosku w kolejnej, dopóki ta nie dobiegnie końca. Czwarty warunek – pracownicy Miejskiego Centrum Kultury w Tychach są wykluczeni z uczestnictwa. Mogą aplikować natomiast pracownicy innych instytucji kultury miasta, pod warunkiem że zgłoszony projekt nie będzie tożsamy z działalnością statutową ich miejsca pracy.
Dofinansowanie projektu ze środków zewnętrznych jest możliwe, ale wymaga zgody MCK. Dodatkowe środki muszą zostać ujęte we wniosku w szczegółowym kosztorysie. Wnioskodawców nie obowiązują limity wiekowe, choć udział osoby poniżej 18. roku życia wymaga pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych.
Od pomysłu do realizacji – jak działa system oceny projektów
Każdy złożony wniosek przechodzi dwuetapową weryfikację. Najpierw pracownik MCK powołany przez dyrektora instytucji dokonuje oceny formalnej według kryteriów określonych w Karcie oceny formalnej. Regulamin dopuszcza możliwość uzupełnienia braków w terminie trzech dni od wezwania wnioskodawcy drogą mailową lub telefoniczną.
Wnioski, które spełnią wszystkie kryteria formalne, trafiają do Komisji TBK. Ta składa się z pracowników merytorycznych MCK, a w przypadkach wymagających wiedzy specjalistycznej może skorzystać z zewnętrznego eksperta. Każdy członek komisji dokonuje punktacji na własnej Karcie oceny merytorycznej, po czym wyciągana jest średnia arytmetyczna z przyznanych punktów.
Minimalna liczba punktów pozwalająca na przyznanie środków wynosi 80 z puli 100 w kryteriach szczegółowych. Do realizacji zostaną wybrane najwyżej ocenione projekty spełniające ten warunek. Przy równej punktacji pierwszeństwo przyznania środków przysługuje projektom złożonym wcześniej – decyduje data wpływu poświadczona na dokumencie w MCK. Decyzja komisji o przyznaniu lub nieprzyznaniu dofinansowania zostanie przekazana wnioskodawcom do 30 dni kalendarzowych po zakończeniu naboru.
Z każdego posiedzenia komisji sporządzany jest protokół ze wskazaniem przyznanej liczby punktów, informacji o wyborze bądź odrzuceniu wniosku oraz wysokości przyznanych środków na realizację projektu.
11 edycji za nami – projekty, które wyrosły z Tyskiego Banku Kultury
Od pierwszej edycji program zmaterializował dziesiątki artystycznych wizji tyszan. W 2023 roku, podczas dziewiątej edycji, budżet na pojedynczy projekt wzrósł z 6000 do 8500 złotych. Wtedy powstały ceramiczne mozaiki SŁOWOmocne Anety Mlaś – pięć kół o średnicy 50 cm z hasłami JESTEM OK, LUBIĘ, AKCEPTUJĘ, DOCENIAM, SZANUJĘ, które trafiły do tyskich szkół i placówek dla dzieci. Michał Janusiński stworzył album fotograficzny „[R.O.D], czyli Rodzinna Opowieść Działkowa”, dokumentujący życie dziadka na działce w latach 1991-2016. Bartłomiej Szymczyk wydał książkę „Powrót Barubara” – kontynuację przygód tytułowego zbója osadzonych w realiach Tychów. Przemysław Scheller z wiolonczelistą Piotrem Gachem nagrał „Muzyka Natury” w technologii ambisonicznej trzeciego rzędu, łącząc dźwięki instrumentów z szumem drzew i śpiewem ptaków.
Edycja dziesiąta z 2024 roku przyniosła cztery projekty o różnym charakterze. Zespół Jamajki pod kierunkiem Michała Knieżyka zrealizował teledysk do utworu Stop. Wcześniej, także dzięki TBK, ich teledysk do utworu WALCZ obejrzano ponad 83 tysiące razy w serwisie YouTube, a utwór długo utrzymywał się na szczycie listy przebojów Radia EXPRESS. Wiktoria Kwoka, absolwentka Szkoły Filmowej w Łodzi i stypendystka Tyskich Orłów, nakręciła 12-minutowy film krótkometrażowy „Poczekajmy jeszcze chwilę” o matce i córce mierzących się z cieniem wojennej przeszłości. Film zdobył nagrodę za Najlepszy Międzynarodowy Film Krótkometrażowy na Cindependent Film Festival w Cincinnati. Marta Huget-Skiba, koncertmistrz Aukso – Orkiestry Kameralnej Miasta Tychy, przygotowała projekt Herbert 3.0 Kameralnie – aranżacje poezji Zbigniewa Herberta na muzykę klasyczną, elektronikę i wokal Czesława Mozila z okazji 100. rocznicy urodzin poety. Agnieszka Łapka, tegoroczna laureatka Nagrody Prezydenta Miasta Tychy w dziedzinie kultury, nagrała album zespołu Oscillate w profesjonalnym studiu MaQ Records w Wojkowicach.
Wcześniejsze edycje zaowocowały graffiti w przejściu podziemnym pod DK 1 na osiedlu P, multimedialnym pokazem na oryginalnych okrągłych ekranach na OW Paprocany, portretami kobiet z projektu „Dziewczyny z osiedla” czy publikacją „Tyski Szlak Kobiet”. Michał Banert, autor murali w przejściu podziemnym przy ulicy Przemysłowej pod DK-1, zrealizował swoją wizję streetartową w weekendy maja, tworząc strefę sztuki ulicznej, która urozmaiciła tyską przestrzeń publiczną.
Strategia Rozwoju Kultury 2020+ – program jako element szerszej polityki miejskiej
Tyski Bank Kultury wpisuje się bezpośrednio w założenia Strategii Rozwoju Kultury w mieście Tychy 2020+. Nadrzędnym celem tego dokumentu jest rozwój oferty kulturalnej oraz zwiększenie uczestnictwa mieszkańców w życiu kulturalnym miasta. Program realizuje także cele zawarte w Statucie MCK, nadanego Uchwałą Rady Miasta Tychy nr XXXVIII/724/22 z 28 kwietnia 2022 roku.
Odkrywanie, rozwijanie i wspieranie inicjatyw kulturotwórczych na terenie Tychów odbywa się poprzez cztery mechanizmy. Pierwszy to pobudzenie aktywności obywatelskiej w przestrzeni kultury – mieszkańcy przestają być biernymi odbiorcami i stają się współtwórcami lokalnej sceny artystycznej. Drugi mechanizm umożliwia realizację interesujących przedsięwzięć kulturalnych, które bez wsparcia instytucjonalnego mogłyby nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Trzeci dotyczy promocji dorobku artystycznego lokalnych twórców, którzy dzięki programowi zyskują rozpoznawalność i dostęp do szerszej publiczności. Czwarty mechanizm stwarza płaszczyznę pracy artystycznej pod okiem profesjonalistów oraz umożliwia prezentację efektów tej współpracy w przestrzeni publicznej.
Małgorzata Król, dyrektorka MCK Tychy, podczas uruchomienia dziewiątej edycji w 2023 roku podkreślała: chodzi o odkrywanie i podejmowanie inicjatyw, które wzbogacają miejską ofertę kulturalną i dają mieszkańcom warunki do rozwijania własnych talentów. Oddanie inicjatywy mieszkańcom stanowi sposób zwiększenia ich zaangażowania w działalność kulturalną i współtworzenie tego, co dzieje się w mieście.
Spektakl, wystawa czy album – formuła wsparcia bez ograniczeń gatunkowych
Regulamin nie narzuca formy artystycznej projektu. Wnioskodawcy mogą zgłaszać inicjatywy związane z literaturą, sztukami plastycznymi, teatrem, muzyką, filmem oraz wszystkimi innymi formami działalności, których efektem jest powstanie dzieła. Liczy się świeżość spojrzenia i pasja, którą warto rozwijać – bez względu na to, czy chodzi o projekt teatralny, taneczny czy multimedialny.
Wsparcie oferowane przez MCK ma charakter kompleksowy i obejmuje trzypłaszczyznowy pakiet pomocy. Pierwszy element to wsparcie finansowe – środki na zakup materiałów, usługi specjalistów, wynajem przestrzeni czy produkcję materiałów. Drugi element stanowi pomoc promocyjna, w tym obecność w mediach społecznościowych MCK, materiałach drukowanych i elektronicznych oraz kampaniach informacyjnych docierających do tyszan. Trzeci element to wsparcie organizacyjne – merytoryczna i administracyjna opieka ze strony pracowników MCK, którzy pomagają w realizacji projektu od etapu planowania po finalne wykonanie.
Regulamin nie przewiduje kosztów wynagrodzenia wnioskodawcy za realizację projektu. W zamian za udział w programie MCK dopuszcza możliwość przeniesienia na twórcę prawa własności do przedmiotów stworzonych lub wykonanych z zakupionych przez MCK środków. To rozwiązanie pozwala artystom zachować efekty swojej pracy po zakończeniu projektu.
MCK kupuje materiały i negocjuje umowy – organizacyjne zaplecze dla artystów
Miejskie Centrum Kultury przejmuje wszystkie procedury związane z zakupem materiałów lub wyborem podmiotów realizujących usługi niezbędne do wykonania projektu. MCK zastrzega sobie wyłączne prawo zawierania i negocjowania umów z tymi podmiotami, choć dopuszcza możliwość, aby wybór i zakup materiałów został dokonany zgodnie z sugestiami wnioskodawcy.
Po szczegółowej analizie wniosku i wszystkich załączników MCK decyduje o ostatecznej wysokości przyznanej kwoty dofinansowania, uwzględniając wszystkie kryteria oceny merytorycznej. W szczególnych przypadkach, gdy wartość dofinansowania przekracza 90 procent wartości projektu wskazanego w kosztorysie, MCK zastrzega sobie prawo decydowania o możliwości sprzedaży wytworzonych towarów lub świadczenia usług w zakresie objętym projektem.
Regulamin dopuszcza możliwość uczestnictwa specjalistów i pokrywania w ramach przyznanych środków kosztów ich udziału w projekcie. MCK zastrzega sobie jednak prawo do decydowania o konieczności i potrzebie zaangażowania takich specjalistów. Wnioskodawcy zakwalifikowani do programu w czasie realizacji mogą korzystać z pomocy merytorycznej i organizacyjnej zapewnianej przez MCK.
Towary i usługi powstałe w ramach projektu oraz materiały promujące muszą zawierać logo Programu TBK, logo Tychy Dobre Miejsce oraz logo MCK. MCK wybiera i akceptuje ostateczne warunki i formę promocji projektu uzgodnionej wspólnie z wnioskodawcą.
Umowa wiąże na konkretne terminy – realizacja projektu do końca listopada
Wnioskodawcy projektów zakwalifikowanych do programu zobowiązani są niezwłocznie podpisać z MCK umowę na realizację projektu. W treści tego dokumentu MCK określa wysokość dofinansowania projektu, zasady realizacji, prawa i obowiązki stron, zasady związane z korzystaniem z majątkowych praw autorskich do powstałych utworów oraz zasady związane z korzystaniem z przedmiotów stworzonych lub wykonanych z zakupionych materiałów.
Wniosek stanowi integralną część umowy, dzięki której możliwa jest realizacja projektu. Wnioskodawca, którego projekt został wybrany, zobowiązuje się do rozpoczęcia realizacji do 30 dni kalendarzowych od dnia podpisania umowy. Zwycięskie projekty muszą zostać zrealizowane do 30 listopada 2026 roku.
W szczególnych przypadkach, na wniosek twórcy zwycięskiego projektu i po uzyskaniu zgody dyrektora MCK, istnieje możliwość przesunięcia terminu realizacji. Realizacja projektów, które zakwalifikowały się do udziału w programie, odbywa się wyłącznie na terenie miasta Tychy.
W przypadku naruszenia przez wnioskodawcę postanowień regulaminu MCK zastrzega sobie prawo do zaprzestania realizacji projektu, w tym do rozwiązania wszystkich zawartych umów. W szczególnych przypadkach MCK może zażądać od wnioskodawcy zwrotu poniesionych kosztów związanych z realizacją projektu.
Kontynuacja projektów możliwa – nie każdy pomysł musi być zupełnie nowy
Do XII edycji programu mogą być zgłoszone projekty stanowiące kontynuację przedsięwzięć kulturalnych realizowanych we wcześniejszych edycjach. MCK zastrzega sobie jednak prawo do ostatecznego decydowania o dopuszczeniu takiego projektu do udziału w programie.
Przykładem skutecznej kontynuacji jest historia Zbója Barubara autorstwa Bartłomieja Szymczyka. Pierwsza książka o przygodach tytułowego bohatera powstała w ramach jednej z wcześniejszych edycji TBK, a „Powrót Barubara” zrealizowany został w dziewiątej edycji z 2023 roku jako kontynuacja osadzona w realiach Tychów. Autor adresował książeczkę do całych rodzin oraz do tych, którzy zachowali wewnętrzne dziecko, poczucie humoru i dystans do otaczającego świata.
Do programu można zgłosić jedynie projekty nieobciążone prawami osób trzecich, w szczególności prawami wynikającymi z Ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy wnioskodawca uzyskał pisemną zgodę właścicieli praw na wykorzystanie ich twórczości na potrzeby zgłoszonego projektu.
Regulamin wymaga, by zgłoszony projekt miał charakter premierowy, co oznacza, że nie może być to powtórka wcześniej zaprezentowanego dzieła. Kontynuacja jest zatem dozwolona, jeśli wnosi nowe elementy i przedstawia nową wartość artystyczną.
